Home > Natuur, milieu en landschap in kerngebied Antwerpen > - Deurne (Landschap Ertbrugge-Zwarte Arend)

Natuur,milieu en landschap -Deurne

  1. Landschap Ertbrugge-Zwarte Arend

Op 16 september 1985 werd het landschap beschermd na acties van de Wijkgroep Ertbrugge. De Wijkgroep Ertbrugge is één van de groepen, die ontstaan zijn uit de massabeweging 'Groen Deurne', naar aanleiding van het ontwerp gewestplan in 1976. De Wijkgroep is de officiële vertegenwoordiger van vzw Red de Voorkempen in Deurne. Het gebied ligt op de grens van Wijnegem en Deurne, vlakbij de Makro en het Wijnegem Shopping Center en de nieuwe steltplaats van de Lijn.  Ertbrugge maakt deel uit van een grote groene buffer tussen stad en buitengebied, samen met het Stadspark de Bremweide, de Fortvlakte, Ruggeveld, Boterlaar, Silsburg, Immerseel, de valleien van het Schijn en de Koude Beek, het Rivierenhof, en verdere groengebieden in Schoten, Wijnegem, Wommelgem en Borsbeek. Dit landschap is en was een van de laatste groene oasen aan de rand van de stad. Het is een kleinschalig historisch boslandschap met een veelheid aan lijnstructuren (dreven, houtkanten, heggen, en andere kleine landschapselementen.). Je vindt er twee classicistisch kastelen, 3 boerderijen en een uniek bos.

Een beetje achtergrondinformatie

Het hele landschap ligt op een rug tussen de Grote en de Kleine Schijn. In de buurt werden dan ook een aantal archeologische vondsten gedaan aan de Galgestraat en op de Bremweide o.a. een urnenveld, silexbijlen, pijlpunten. De wijk is ook gekend als de Mortelhoek. Er werd volop ontzaveld. Dit heeft nog merktekens achtergelaten in het landschap.

Plantengeografisch ligt de streek heel dicht bij het Kempens district. Er zijn zowel zandgronden als leemachtige bodems, podzolachtige profielen. Je vindt dus er een een diverse flora zoals Gevlekte aronskelk, Gelderse roos, Vuilboom, Muizenoor, Struikheide en Dopheide (nu verdwenen).

 De twee overgebleven huizen van plaisantie De Zwarte Arend en Ertbrugge werden allebei rond het einde van de 18e eeuw gebouwd.

Bewoners waren o.a. de familie de Borrekens, Cogels, Maquinay, du Bois (boze dreef) en Louis Franck, de gouverneur van de Nationale Bank. Zowel de Duitsers als de Engelsen verbleven er tijdens en na WOII. Je kunt de ingekerfde bomen nog steeds terugvinden.

Het kasteel De Zwarte Arend is eigendom van het OCMW van Antwerpen sinds begin jaren 60. De grond rond het kasteel werd verkaveld en er werd een heel nieuwe wijk aangelegd. Het kasteel deed dienst als rustoord totdat de brandveiligheid dit niet meer toeliet. Nu is er o.a. de Antwerpse Rolkar vzw gevestigd. Er is ook nog een mooie lovergang te bewonderen. Het kasteel Ertbrugge werd gekocht door de eigenaar van de firma WE Belgium en enorm mooi gerestaureerd.

Flora

Een van de meest bedreigde biotopen in Vlaanderen en zelfs in de wereld is oud bos. Het Ertbruggebos is een bos dat al op de Kabinetskaart van de Oostenrijkse Nederlanden van Ferraris staat. Dit betekent dat dit bos enorm veel oude bosplanten bevat.

Dit zijn planten die bijna uitsluitend voorkomen in bossen die al onafgebroken bestaan sinds 1780. Door beperkte verspreidingsmogelijkheden en specifieke ecologische eisen zijn oud-bosplanten aan oud bos gebonden en meestal dus beperkt in oppervlakte. Voorbeelden van oud-bosplanten zijn Bosanemoon, Lelietje der dalen, Dalkruid, Gewone salomonszegel, Kleine maagdenpalm, Aalbes, Kruisbes en Slanke sleutelbloemen. Allemaal planten die we terugvinden in Ertbruggebos. Ook mantelvegetaties van bossen zijn erg bedreigd door vermesting. Je vindt in de boszoom o.a. Gelderse Roos, Eenstijlige meidoorn en Kardinaalsmuts terug.

In de buurt kan je nog restanten van heide en heideschraal landschap terugvinden met Muizenoor, Schapenzuring, Tormentil.

Ook bijzonder is de “Boze Dreef” en het geboortebos van baron de Borrekens.

Recente ontwikkelingen en mogelijke bedreigingen

Na het overlijden van baron de Borrekens kon de Vlaamse overheid een aantal weilanden, bosjes aankopen en startte met de aanleg van een stadsbos. Het doel is het oude bos te beschermen en de oude bosplanten in de nieuwe aanplantingen te laten groeien. Er werden ook amfibiepoelen, fauna-akkers aangelegd. De beschadigde “Boze Dreef” werd al gedeeltelijk heraangeplant.

Het gebrek aan een definitieve bestemming voor het kasteel De Zwarte Arend hypothekeert de toekomst ervan.

Toen het landschap beschermd werd, waren er nog drie actieve landbouwers. Nu is er nog een. Wat zal de toekomst brengen?

Ertbrugge is gelegen nabij een reserveringsstrook voor de aanleg van 2e havenontsluiting en de A102. Hoe ziet het landschap er in de toekomst uit. Hoe zal de aanleg de flora beïnvloeden (grondwater). Komt er nieuw rondpunt op de Bisschoppenhoflaan?

In de buurt worden volop nieuwe woningen gebouwd. Er zijn nieuwe industrieterreinen aangelegd. Het gebrek aan plaats voor scholen kan ook een nieuwe bedreiging betekenen.

25 jaar beschermd dringend tijd om er een bezoek te brengen. Wijkgroep Ertbrugge viert samen met jullie de 25-jarige bescherming. .

  • Het landschap rondom Ertbrugge: een landschappelijk onderzoek met het oog op zijn behoud: uitgave KVNS : info@kvns.be of 03 232 35 31
  • Toortsen op Ertbrugge - Walter Plaisir: te bekomen in onze bib: info@kvns.be

Landschapsatlas: Deurne pdf

De landschapsatlas is een inventaris van de waardevolle landschappen en landschapselementen van Vlaanderen, bekeken vanuit de cultuurhistorie. Het is een gebiedsdekkend, wetenschappelijk onderbouwde inventaris van het begin van de 21ste eeuw.

In de landschapsatlas wordt een aantal termen gebruikt om de waardevolle landschappen aan te duiden en op te delen:
 
Relictzones zijn gebieden met een sterkwisselende oppervlakte waarvan de landschappelijke waarde door de eeuwen heen goed bewaard is gebleven. De erfgoedwaarde is er hoog. De verschillende landschapselementen die er voorkomen hebben nog een duidelijke samenhang. Ze zijn nog relatief weinig aangetast door grootschalige ingrepen die het gevolg waren van de Industriële Revolutie. Het landschap van voor de Industriële Revolutie is er nog herkenbaar.

Ankerplaatsen zijn de meest landschappelijke waardevolle gebieden van Vlaanderen. In deze gebieden is de samenhang van de erfgoedwaarden het grootst. Ze zijn ofwel uitzonderlijk gaaf gebleven, ofwel zeer herkenbaar voor een bepaalde tijdsperiode of ze zijn op Vlaams niveau uniek. Hun waarde kan ook liggen in een combinatie hiervan.

Puntrelicten: puntvormige relicten in het landschap zoals kastelen, kapelletjes, oude boom.

Lijnrelicten: lijnvormige relicten in het landschap, zoals oude spoorwegbermen, oude meanderrivier,…

Meer informatie over de gebruikte terminologie of over de achtergronden van de landschapsatlas vind je op www.vioe.be.

Huidige Activiteiten

Contact

Wilt u meer weten over KVNS? Bel, mail of fax ons.

Meer weten?

Meer weten over het werkterrein van KVNS? Bestel ons magazine.