Natuurreservaat Grote Geule - Historiek
Een eeuwenoud verhaal van mens en natuur
De Grote Geule of Kieldrechtse Kreek maakt deel uit van het krekenkompleks, dat zich uitstrekt over het noorden van de provincie Oost-Vlaanderen (België) en het zuiden van Zeeland (Nederland)
De kreken zijn restanten van oude getijdegeulen, die werden uitgeschuurd door het zeewater bij opeenvolgende mariene transgressies. Door indijking ontstonden de polders en werden deze wateren aan de getijdenwerking onttrokken.
Zowel natuurlijke dijkbreuken – de laatste dateert van 1846 – als militaire operaties hebben het gebied geregeld overstroomd, zodat het krekenkomplex herhaaldelijk werd verjongd. Door de kracht van het binnenstromende water (tweede helft van de 17 de eeuw) ontstonden daarbij soms wielen, zoals de Kleine en de Grote Weel vlakbij de kreek. Het dijkherstel is duidelijk te merken aan de twee grote dijkkragen.
Het ontstaan van de Grote Geule is dus onafscheidelijk verbonden met de geschiedenis van de eromheen liggende Scheldepolder, maar ook met die van het dorp Kieldrecht. De kreek wordt vermeld in de “Slyccoop van Haendorp” van 1431, die handelde over de schorren tussen Kieldrecht, Kallo en Verrebroek :
“Beginnende aan de plaats van Kieldrecht, aan de zeedijk, die buiten de sluis van het moer en de havene van Kieldrecht ligt, en daar gaande langs de gezegde havene op de zuidelijke oever tot aan de waterloop van Kieldrecht die men in ’t Vlaams de Adere van Kieldrecht noemt”, …
Toch moet er toen reeds enige eeuwen een kreek hebben bestaan, af te leiden uit het toponiem “Kieldrecht”. Deze plaatsnaam bestaat uit twee Germaanse woorden, “kila” en “drifti”, die vaker voorkomen i.v.m. benamingen van kreken. Het element “drecht” is een typisch Ingweoons woord, d.w.z. Kust-Germaans of Noordwest-Germaans, dat diende ter aanduiding van kreken in rivierkleigebieden. De eerste vermelding van het toponiem dateert van 1238 en betreft de Kreek van
Kieldrecht. Dit laatste vermoeden dat de nederzetting reeds enige omvang moet hebben gehad.
Verwonderen doet ons dat niet, omdat het dorp gelegen is op het uiteinde van een zandweg waarvan de bodem een harde fossiele ken bevat en dus niet, zoals het omringende gebied, bestendig werd bedreigd met overstroming.
In de 14 de eeuw deden zich verscheidene vloeden voor, die het toen ingedijkte poldergebied opnieuw blank zetten, wat steeds werd gevolgd door jaren van moeizame herindijking.
Zo overstroomde op 23.11.1334 de St.-Clemensvloed de Polders van Kallo en Kieldrecht. In 1353 vaardigde Lodewijk van male een dekreet uit tot indijking van ’t Land van Kieldrecht en van Kallo. De bedijking in Kieldrecht werd beëindigd omstreeks 1366.
In 1377 werden de heringedijkte polders weerom overstroomd door de St.-Maartensvloed van 16 november.
Na de St.-Elisabethvloed van 19.11.1404 zouden de polders nog drijvende blijven tot wanneer de Kieldrechtpolder ontstond, d.i. na het oktrooi van 1431 en de daaropvolgende herindijkingen, die tot
1478 duurden.
Het Beleg van Antwerpen van 1584 – 85 is de laatste aanloop tot het ontstaan van de huidige polders. Tijdens dit beleg werden ze immers om strategische redenen (tegen Farnèse) onder water gezet. In 1617 kreeg de Kieldrechtpolder een oktrooi tot herindijking, maar toen in 1621 het Taalfjarig Bestand eindigde, begon de oorlog opnieuw, waardoor alle werken stilvielen.
Na de Vrede van Munster (1648) kon opnieuw met herindijking worden begonnen. De polder kreeg evenwel een nieuwe naam : wat werd ingedijkt op het territorium van de Zuidelijke Nederlanden werd Konings-Kieldrechtpolder (Vredespolder) genoemd, ter onderscheiding van het gedeelte toebehorend aan de Staatsen.
Pas in 1653 kwam deze herindijking klaar en in 1654 werd de polder verkaveld. Aan het landschapsbeeld dat daarbij tot stand kwam, is ondertussen niet veel gewijzigd. De verkaveling van 1654 toont over de hele lengte van de polder (ZW-NO) rechtgetrokken straten, waarvan de richting wordt bepaald door de loop van de Geul, de dijk langs de nieuwe rijksgrens en de bestaande dijk van Turfbanken en Hoog-Verrebroekpolder. De Lange Kieldrechtstraat is nu Molenstraat geworden ; ze duidt aan waar de eerste vestigingen ontstaan, t.w. de molen (verdwenen in 1910) en de afspanning “Het Hospitaal” (nog bestaande).
Momenteel ontspringt de Grote Geule als een kleine sloot in Kemzeke, loopt over de Klinge en Meerdonk om langs het westen, sterk verbreed, Kieldrecht (nu deelgemeente van Beveren) binnen te komen. De oppervlakte in Kieldrecht bedraagt 21,5 ha .) (waterplas + oevers). De diepte varieert van doorwaadbaar tot maximaal 1,5 m .
Tot de tweede wereldoorlog nam de Kreek een voorname plaats in voor het vervoer van bieten naar de suikerfabriek van Kallo. Dank zij de akte van milieugerichte groeperingen (Davidsfonds, ABLLO, Koninklijke Vereniging voor Natuur- en Stedeschoon) nam de gemeenteraad van Kieldrecht in zitting van 25.06.1971 een eerste motie aan, waarin werd aangedrongen op initiatieven en voorstellen tot ongerept behoud van “De Kreek”.
Overtuigd van de grote wetenschappelijke, esthetische en educatieve waarde van het landschap, droegen de eigenaars (de familie Bosselaar-Mathieu) op 29.08.1972 het beheer ervan voor 29 jaar over aan de Koninklijke Vereniging voor Natuur- en Stedeschoon tegen een symbolische pachtsom van 1 fr. per jaar.
Het reservaat werd samen met de aanpalende terreinen, over een oppervlakte van 80 ha . Bij K.B. van 26.01.1978 geklasseerd als landschap.
Het gewestplan Sint-Niklaas-Lokeren (K.B. 07.11.1978) bestemt het gebied als natuurreservaat, omringd door een landschappelijk waardevolle agrarische zone.
Thans is de grond door Natuurpunt met gemeenschapsgeld aangekocht, maar blijft een deel gepacht door KVNS, wiens pioniersrol door iedereen wordt erkend en gewaardeerd.
