Home > Prijs Herman Delaunois 2007 - Agrarisch erfgoed en landschap

Prijs Herman Delaunois 2007 - Agrarisch erfgoed en landschap

De vierjaarlijkse Herman Delaunoisprijs editie 2007 werd op vrijdag 23 november 2007 te Berchem (Antwerpen) uitgereikt door onze vereniging.  Het thema van deze editie ging ditmaal over het onroerend agrarisch erfgoed in Vlaanderen zoals rurale landschappen en historische boerderijen. Voor deze editie was de respons met zeventien kandidaten groter dan bij vorige edities. De onderwerpen van de inzendingen waren heel divers dit omdat het thema zo breed mogelijk kon ingevuld worden.

 

KVNS besteedde in  2007 de Herman Delaunoisprijs aan het beste initiatief rond het agrarisch patrimonium.

Zowel toen als nu dienden en dienen zich vele redenen aan om de schijnwerpers te richten op een thema over het landbouwverleden dat sterk bedreigd is.

Op het Vlaamse platteland vinden ingrijpende veranderingen plaats. Tientallen historische boerderijen verliezen hun agrarische functie. Boer en boerin trekken weg, vinden geen opvolgers, met het gevolg dat de boerderij verweesd achter blijft. Het verval slaat vlug toe. In alle stilte verdwijnt ons agrarisch erfgoed. De kwetsbare status van hoeves wordt deels opgevangen door bescherming. Voor de overige gebouwen dreigt de slopershamer of functieverandering die meestal ook leidt tot verlies van de karakteristieke verschijningsvorm en monumentale waarde. Nieuwe eigenaars hebben niet altijd voldoende bouwhistorische kennis om een verworven hoeve respectvol te restaureren. De gevel wordt bewaard, maar het oorspronkelijke historische interieur gooit men eruit ten voordele van hedendaags comfort. Nieuwe bestemde functies aan boerderijen zoals hoevetoerisme, zorgboerderijen, bedrijfsboerderijen en omvorming tot een horecafunctie zorgen dat oorspronkelijke boerderijen onherkenbaar worden. De agro-industrie veegt alle historiciteit op het boerenerf weg.

Nochtans zijn boerderijen altijd beeldbepalend geweest in een regio. Elementen die ons landschap bepaalden worden weggewalst in uniformisering van verkavelingen, suburbanisatie, pastoriewoningen, fermettes, modernisering van boerenbedrijven.

Nederland bezit cijfers over de boerderijen die in hun voortbestaan bedreigd zijn. Het voortbestaan van de 90.000 historische boerderijen is zeer onzeker. Slechts zeven procent van deze boerderijen vóór 1940 is als monument wettelijk beschermd. Nog slechts 38.000 boerderijen (= 42%) heeft een agrarische bestemming.

Het gaat om dramatische cijfers. Hoe dramatisch de toestand in Vlaanderen is, weten we helemaal niet. Ons zijn geen landsdekkende cijfers bekend die te vergelijken vallen met de Nederlandse situatie.

Om cultuurhistorische en landschappelijke waarden te bepalen en eenvormig restauratiebeleid vast te stellen voor herbestemming van boerderijen, is inzicht vereist in ondermeer statische gegevens over de huidige toestand van het agrarisch patrimonium, de bouwkundige opzet, de streekgebonden kenmerken en de historische ontwikkeling van Vlaamse boerderijtypen.

De KVNS wil zich inzetten voor dit hyper-bedreigd agrarisch cultureel patrimonium. De Prijs Herman Delaunois vormt een unieke gelegenheid en stimulans om boerderijen in ‘the picture' te plaatsen.

De prijs dient te zorgen voor bewustwording van het belang van landelijke bouwkunst voor de regionale identiteit en de cultuurhistorische waarde van het platteland. Bovendien hebben we als doel hiermee de kwaliteit van bouwkundige ingrepen aan boerderijen te vergroten. We willen eveneens dat boerderijen een beeldbepalend element blijft in onze landschappen.

Goed wetenschappelijk onderzoek is een eerste stap tot de waardering van ons agrarisch erfgoed.

Tijdens de editie 2007 kon het gaan over een studie over de cultuurhistorische waarde van een boerderij, over een kleinschalige restauratie door bijvoorbeeld een (gewezen) boerenfamilie, over een grondig bouwhistorisch onderzoek van een hoeve, over de geschiedenis van een boerenfamilie, over een studie over klein agrarisch erfgoed zoals een paalschuur of hooiberg, een cichorei- of hopast, als over de redding van landschapselementen als een oude boomgaard, een boerenerf, een weidehek, een meidoornhaag rond een weide, een boerenwegel tot een kweekprogramma voor bijna verdwenen neerhofbewoners. Een erfgoedproject waarin het agrarische patrimonium wordt opgewaardeerd, behoorde eveneens tot de mogelijkheden zoals de creatie van een digitale beeldbank voor opname van een uitgebreide inventarisatie van hoeves; de realisatie van educatieve activiteiten die dienen om de bevolking te sensibiliseren voor het agrarisch patrimonium.

We hadden aandacht voor oude hoeves, maar evenzeer voor meer recente hoeves als wederopbouwhoeves, hoeves toebehorend aan instellingen zoals kloosters of centraal geplande hoeves zoals die van Lommel-Kolonie. Kortom met agrarisch patrimonium bedoelden we de materiële cultuur van en rond de boerderijen. Los van deze prijsoproep, zijn alle argumenten om het onroerend agarisch erfgoed van de sloophamer te redden, meer dan ooit actueel.

 

Huidige Activiteiten

Contact

Wilt u meer weten over KVNS? Bel, mail of fax ons.

Meer weten?

Meer weten over het werkterrein van KVNS? Bestel ons magazine.